MACHOWSKA JADWIGA (S. IZABELLA) – nazaretanka.
Urodziła się 6. 03. 1902 r. w Poznaniu w rodzinie Mikołaja i Marii z d. Klimkiewicz. Ukończyła Liceum Sióstr Nazaretanek w Częstochowie i seminarium pedagogiczne. Do Zgromadzenia Sióstr Najśw. Rodziny z Nazaretu wstąpiła w 1922 r. W początkowych latach życia zakonnego pracowała jako nauczycielka w szkole średniej nazaretanek w Warszawie. Po złożeniu profesji wieczystej była kierowniczką internatu przy szkole nazaretanek w Kaliszu oraz kierowniczką szkoły powszechnej
w Warszawie (1931 – 1935). W latach 1935 – 1945 pracowała w stolicy jako kierowniczka internatu przy liceum ogólnokształcącym i opiekunka młodzieży podczas Powstania Warszawskiego. Po wojnie, w kwietniu 1945 r. objęła obowiązki przełożonej domu nazaretanek w Kielcach, jako następczyni – Kirkor Jadwigi (s. Beatrix). Siostry prowadziły jedną z największych w Polsce szkół katolickich (ok. 1000 uczennic), nadzorowaną przez ordynariusza kieleckiego. M. przeprowadziła remont i przebudowę zniszczonego budynku szkolnego, organizowała kolonie i obozy dla młodzieży. W 1951 r. otrzymała nominację na przełożoną domu w Wadowicach. Aresztowana
w Wadowicach 17. 01. 1952 r. w związku z toczącym się śledztwem w sprawie – bp Cz. Kaczmarka. M. była uprzedzona o uwięzieniu kilka dni wcześniej przez ks. prał. K. Dworaka z Kielc. Nakaz aresztowania wystawiła Wojskowa Naczelna Prokuratura w Warszawie. Od 17 . 01. 1952 r. przebywała w więzieniu śledczym w Warszawie na Mokotowie. Poddawana torturom
i przesłuchaniom (20. 01. – 15. 10. 1952 r.). Śledztwo prowadzili: kpt Bogdan Litowski, Tadeusz Szulc, Mieczysław Habinka i kpt Stefan Miszewski. W maju 1953 r. zostało sformułowane oskarżenie: o szpiegostwo (uczestnictwo w rozmowach bp Kaczmarka z jezuitami, – o. Tomaszem Rostworowskim i o. Janem Rostworowskim) i o czerpanie korzyści finansowych z pomocy
bp Kaczmarkowi. Niewłączona do procesu pokazowego bp Kaczmarka, od 13. 11. 1953 r. M. była poddawana dalszemu śledztwu prowadzonemu przez prokuratora gen. Zarakowskiego. Ponowny akt oskarżenia został sformułowany 29. 12. 1953 r. M. została oskarżona o przynależność do ośrodka antypolskiego (par. 86 KKWP), o szpiegostwo na rzecz państwa obcego (par. 7 MKK), i o pobieranie opłaty za szpiegostwo (par. 6 MKK). Rozprawa odbyła się 4. 01. 1954 r. w więzieniu na Mokotowie. Obrońcą był adw. Henryk Nowogrodzki. W procesie świadkami byli: bp Czesław Kaczmarek,
ks. Jan Danielewicz, ks. Józef Dąbrowski i s. Syksta – Stanisława Poprawa, służebniczka. Wyrok zapadł 11. 01. 1954 r. i M. została skazana na 7 lat więzienia za szpiegostwo na rzecz innego państwa i 5 lat za pobieranie opłat za szpiegostwo. Od 11. 01. do 17. 05. M. odbywała wyrok na oddziale karnym więzienia mokotowskiego. Przewieziona do więzienia dla więźniów politycznych
w Fordonie k/Bydgoszczy przebywała tam od 17. 05. 1954 r. do 24 . 09. 1955 r. We wrześniu 1955 r. otrzymała zgodę na 6-miesięczny urlop zdrowotny, na skutek starań ks. Bronisława Dąbrowskiego przedłużony do 24. 06. 1956 r. W wyniku wydarzeń Czerwca 1956 rząd wprowadził amnestię obejmującą całkowicie skazanych z paragrafów politycznych. M. objęła amnestia dot. wyroku za szpiegostwo, druga część kary objęta została amnestią 5-letnią, dot. połowy kary. W sumie M. przebywała w więzieniu 3 lata, 8 miesięcy i 10 dni. W Fordonie wraz z M. przebywały siostry z innych zgromadzeń: 2 elżbietanki, 2 służebniczki pleszewskie (s. Generoza i s. Ermina, związane ze sprawą bp Kaczmarka) i 1 szarytka ( w więzieniu od 1947 r., związana ze sprawą Doboszyńskiego
i WIN-u). Naczelna Prokuratura Wojskowa pismem z 26. 05. 1958 r. zrehabilitowała M., a wcześniej, 23. 01. 1958 r. Najwyższy Sąd Wojskowy uchylił wyrok z 1954 r. M. po opuszczeniu więzienia leczyła się przebywając w domach nazaretanek w Komańczy, Rabce i w Ostrzeszowie. Pracowała w internatach w Kaliszu i w Warszawie. W latach 1959 – 1972 przebywała w domach w Rzymie
i Paryżu, opiekując się dziećmi z polskich rodzin. Po powrocie do kraju ponownie pracowała
w Kaliszu i w Warszawie, zajmując się administracją domów i biblioteką. Zmarła po długiej chorobie 2. 02. 1983 r. i została pochowana w grobach nazaretanek na Cmentarzu Czerniakowskim
w Warszawie.
Bibliografia: APKNaz. Akta Personalne; APWNaz. Akta personalne; Machowska Jadwiga, Moje wspomnienia z lat łask i cierpień, Kraków-Lublin-Warszawa 1987 (wyd. II obiegu); Śledzianowski Jan, Ksiądz Czesław Kaczmarek biskup kielecki (1895 – 1963), Kielce 1991; Wokół procesu biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka. Wspomnienia nazaretanki s. Izabelli Machowskiej” oprac. dr Tomasz Domański i s. Danuta Kozieł CSFN, IPN Kielce 2013.
s. Danuta Kozieł CSFN